KAKVE PODATKE SADRŽE CRKVENE MATIČNE KNjIGE PODRUČJA STARE PAZOVE KOJE SE ČUVAJU U ISTORIJSKOM ARHIVU „SREM“?

Istorija i porodične priče

Matična knjiga Slovačke evangelističke crkvene opštine u Staroj Pazovi – 19. i 20. vek

Arhivske ustanove nesumnjivo su bogati izvori istorijske prošlosti, jer čuvaju autentična pisana svedočanstva o poreklu pojedinaca, porodica i čitavih država. Istorijski arhiv „Srem“ u Sremskoj Mitrovici čuva vrednu dokumentaciju iz prošlosti svih šest opština Srema i Grada Sremska Mitrovica.
Istraživačima su poslednjih godina naročito zanimljive matične knjige verskih zajednica pošto su najpouzdaniji izvor za istraživanje porodičnog porekla, ali i dokaz postojanja i zajedničkog života različitih naroda i nacionalnosti na ovim prostorima.
Jedini sremski arhiv raspolaže sa nekoliko hiljada crkvenih matičnih knjiga koji sadrže podatke o rođenjima, sklapanju braka i smrti pripadnika svih verskih zajednica. Sa područja opštine Stara Pazova u ovom arhivu čuva se 13 arhivskh fondova sa bezmalo 370 matičnih knjiga. Najbrojnije su knjige Srpske pravoslavne crkve, a potom i Slovačke evangelsitičke crkvene opštine augzburške veroispovesti i knjige rimokatoličke verske zajednice iz Golubinca i Novih Banovaca. Prema rečima zaposlenih u arhivu, podatke iz crkvenih matičnih knjiga sa staropazovačkog područja koristili su mnogi istraživači u pisanju naučnih radova i monografija.

Matična knjiga Rimokatoličke župe u Golubincima iz 1885/86. godine

Ljudima je interesantno da pronađu upis nekog o svojih predaka, na primer u davnoj 1762. godini kada je nastala najstarija sačuvana pravoslavna knjiga iz Golubinaca. Crvene matične knjige završile su arhivskim ustanovama sticajem istorijskih okolnosti kada su ih posleratne vlasti oduzele radi prepisivanja, a kako taj posao nikad nije završen, knjige su kao kulturno dobro predate arhivima. Tako su i matične knjige sa područja Stare Pazove u arhiv preuzete iz tamošnje opštinske uprave sedamdesetih godina prošlog veka.
U ovim knjigama, koje su osnova nacionalnog pamćenja, nalaze se podaci sa imenima i prezimenima novorođenčedi, kao i podaci o njihovim roditeljima, kumovima i svešteniku koji je obavio čin krštenja sa odgovarajućim datumom i mestom življenja. U zapisima o sklapanju braka stoje podaci o mladencima i njihovim porodicama, dok je u matičnim knjigama umrlih podatak o preminulom licu sa datumom i uzrokom smrti, a neretko se navodi i zanimanje preminulog.
U ovakvim dokumentima interesantno je videti kontinuitet starih običaja poput tradicionalnog kumstva kod pravoslavnih Srba, koje je trajalo nekoliko vekova.
Istovremeno, u knjigama Slovačke evangelističke crkve postoje zapisi od prelascima vernika u augzburšku veriospovest u Staroj Pazovi u prilično dugom vremenskom razdoblju od 1822. do 1943. godine. Istraživačima je u radu često potrebna stručna pomoć zaposlenih u arhivu, jer su mnogi upisi nečitki, a i pojedina prezimena pisana su u različitim oblicima.

Dragiša Savić iz Vojke na omiljenom poslu istraživanja crkvenih matičnih knjiga u Istorijskom arhivu „Srem“

Dragiša Savić iz Vojke jedan je od istraživača koji su odlično verzirani u radu sa arhivskom građom i matičnim knjigama. Čika Dragiša je ovog septembra ušao u devedesetu godinu života, ali ga želja za pruočavanjem porodičnog porekla i istorije sremskih sela još uvek dovoljno čvrsto drži da je gotovo svakog dana u čitaonici nekog arhiva. Meštani Stare Pazove i okolnih mesta znaju da kod čika Dragiše mogu naći pouzdane podatke o svojim precima. Zapisani su u mnogobrojnim beležnicama koje su stvarane i dopunjavane dvadesetak i više godina. Posle profesioanalne karijere u turizmu i rada u fabrici Univerzal, Vojčanin Dragiša Savić krajem devedesetih godina odlazi u penziju. Kako je imao dovoljno slobodnog vremena, zainteresovao se za istraživanje sopstvenog porodičnog porekla. Krenuo je 2006. godine od rodnih Krnješevaca, a potom je prešao i na susednu Vojku, selo u kome decenijama živi. Tako je istraživač amater postajao profesionalac koji je širio oblast interesovanja. Pored mitrovačkog arhiva neretko je boravio u državnom i gradskom arhivu u Beogradu ili arhivu u Sremskim Karlovcima. Zanimljivi podaci do kojih je došao podsticali su ga na nove istraživačke izazove.
Obradio je istorijat svake kuće u Krnješevcima i Vojki. Došao je do saznanja da je jedan od njegovih pradedova bio Slovak iz Kisača, Đuro Marčok koji je u Surčin došao kao sluga sa zadatkom da timari konje kod najbogatijeg Srbina u selu, ali zbog ljubavi sa gazdinom ćerkom biva proteran u Dobanovce. Tamo je sklopio brak sa Dragišinom prabakom Marijom Jovanović. Pošto su se venčali u pravoslavnoj crkvi Đuro je postao Georgije. Ovo je samo jedna od mnoštva priča koje je čika Dragiša saznao iz arhivskih spisa i matičnih knjiga.
Za razgovor sa vremešnim stanovnikom Vojke nije dovoljno nekoliko minuta, jer svaka od njegovih priča sadrži uvod, razradu i zaključak potrkrepljen konkretnim zapisima iz prošlosti.
Osim istraživanja srpkih porodica i kuća pravio je i popise slovačkog stanovništva, a dosta vremena proveo je pručavajući istoriju Zemuna i njegovih porodica.
Dragiša Savić tokom svoje profesionalne karijere i sam je prikupio mnogo arhivskih dokumenata koje su ogledalo vremena u kome je aktivno radio putujući bivšom Jugoslavijom i drugim državama sveta.

Dejan Mostarlić

„DA SE BOLjE RAZUMEMO: Stara Pazova bogatstvo različitosti“ sufinansiran je od strane Opštine Stara Pazova. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.