KAKO JE ISTORIČAR I GENAOLOG IZ STARE PAZOVE JAROSLAV MIKLOVIC RADIO NA KNjIZI „SPISAK VOJVOĐANSKIH SLOVAKA PALIH U VELIKOM RATU 1914 – 1918“

Emotivna priča koja je podstakla vredno istraživačko delo

Naslovna strana Spiska vojvođanskih Slovaka palih u Velikom ratu 1914 – 1918, Izvor rs.cobiss.net

Iz pera Jaroslava Miklovica, profesora istorije, genealoga i istraživača prošlosti Stare Pazove i slovačkog stanovništva pre šest godina izašlo je vredno delo „Spisak vojvođanskih Slovaka palih u Velikom ratu 1914 – 1918“. Ova publikacija nesumnjivo je kruna celokupnog Miklovicevog istraživačkog rada, jer na jednom mestu objedinjava sve zvanične podatke o slovačkim žrtvama rata na ovim prostorima, kako onih u uniformama austrugarske vojske, tako i dobrovoljaca u srpskoj vojsci. Do ovih podataka autor je dolazio posredstvom zvaničnih Lista gubitaka, koje su izdavale austro-ugarske vlasti za vreme Prvog svetskog rata, ali i kroz proučavanje upisa u crkvene matične knjige, javno objavljenih digitalnih popisa, štampe, pisama, dokumenata čeških i slovačkih arhiva i bogate lične arhive. Miklovicevo delo posvećeno je staropazovačkim Slovacima povodom 250. godišnjice njihovog dolaska u ovo sremsko mesto.
Knjiga nevelikog obima sa 1.359 imena ostaće večni zalog sećanja i svedočanstvo o istorijskoj sudbini, ali i učešću slovačkog naroda u borbi za nacionalno oslobođenje naroda na području današnje Vojvodine i Srbije. Popisima slovačkih žrtava obuhvaćena su, između ostalih i sremska mesta Stara Pazova, Erdevik, Ljuba i Bingula. Sam autor u više navrata navodi da je konačan broj stradalih značajno veći, jer njihova imena nisu mogla biti zvanično popisana, a mnogi su nestali u logorima u dalekom Sibiru. Pored tekstualnog dela knjige, autor prilaže i bogat foto materijal sa autentičnim fotografijama i svedočanstvima. Na taj način, pored doprinosa istoriji slovačke nacionalne manjine autor osvetljava i manje poznate detalje srpske vojne istorije Velikog rata.
Ono što je posebno zanimljivo, jesu okolnosti i događaji koji su vrednog istraživača iz Stare Pazove usmerili i motivisali za pisanje ove knjige. Naime, u godini obeležavanja vekovnog jubileja Velikog rata u Staroj Pazovi organizovan je prigodan skup na kome su gosti iz Slovačke bili predstavnici Udruženja „Klub vojne istorije“. Oni su prethodno obilazili nekadašnja ratišta Prvog svetskog rata po Evropi i beležili slovačke žrtve. Boravak u Staroj Pazovi, važnom centru ove nacionalne zajednice u Srbiji, bio im je koristan za prikupljanje novih podataka ali i stvaranja novih prijateljskih veza srpskog i slovačkog naroda. Njihov rad, koji je bio krajnje koristan, ali i prilično organizovan i sistematski podržan, stvarao je kod autora želju da se i sam upusti u ovaj posao, svestan da će se tokom rada uglavnom oslanjati na sopstvene mogućnosti.
– Gde se nalaze kosti naših predaka? Stare izbledele razglednice, fotografije, na kojima su brkati vojnici sa lulom u ustima, koje su bile poslate sa fronta, zaintrigirale su me svojim sadržajem, rukopisom, jer su bile pisane teškom seljačkom rukom, bez ikakvih gramatičkih pravila, zareza i tački. Sudbine njihovih autora nepravedno su zaboravljene, marginalizovane. Koliko njih je poginulo? Gde? Gde se nalaze njihovi telesni ostaci?, pitanja su koje je Mikovic naveou uvodnom delu knjige, a sebi ih je često postavljao.
U jednom trenutku gosti iz Slovačke upitali su domaćina iz Stare Pazove: „Znaš li ti gde je selo Veliko Krčmare ?“ „Pa znam“, odgovorio je Jaroslav, „pored Kragujevca“. „E, pa ovde kod nas u Dolnom Kubinu, sahranjen je jedan Srbin iz Velikog Krčmara – Isajia Petrović“, rekao je jedan od članova slovačkog „Kluba vojne istorije“.

Poseta grobu Isajie Petrovića u Velikim Krčmarima i polaganje zemlje sa groba u Slovačkoj

Ispostavilo se da je Isaija Petrović, rođen 1894. godine prilikom povlačenja srpske vojske 1915. godine bio zarobljen u Prištini, a potom preko Mađarske odveden u slovački grad Dolni Kubin, gde je radio na pilani. Isajia je ostao upamćen kao veseljak koji je radio i svirao harmoniku, ali je krajem rata u martu 1918. godine preminuo od upale pluća. Ispostavilo se da njegova porodica i familija u Srbiji uopšte nisu znali mesto smrti svog srodnika. Njegovo grobno mesto u Dolnom Kubinu od te 1918. godine do današnjih dana održava slovačka porodica Juraš.
Jaroslav Miklovec sa gostima iz Slovačke stupio je u kontakt sa familijom Isajie Petrovića iz okoline Kragujevca. Zna se da je Isajia pored roditelja Miladina i Jelene imao i rođenu sestru Desanku. U njegovom selu postoji prazan grob sa spomenikom i natpisom da je vodnik 2. bataljona, 4. poziva Isailo ranjen na Kosovu i u 25. godini preminuo u Mađarskoj. Nakon velikog saznjanja i boravka u Slovačkoj, familija preminulog zarobljenika donela je grumen zemlje sa njegovog groba u Dolnom Kubinu i položila ga u grobnicu u njegovoj Srbiji. Saznalo se da je sahrana srpskog vojnika poslednje godine rata obavljena po slovačkim običajima, što znači da su pored odra stajale devojke odevene kao mlade. U rukama su držale tanjir koji je razbijan udarom u sanduk u slučajevima sahrane tako mladog čoveka.
Potresna priča o Isaiji Petroviću, na koju je slučajno naišao, a koja je kroz kontakt sa porodicom produbila emocije, podstakla je Jaroslava Miklovica da se studiozno posveti istoriji Velikog rata, naročito položajem i žrtvama Slovaka, ali i Srba i drugih naroda. Višegodišnji rad, kako sam kaže, bio je očekivano naporan i mnogo puta nameravao je da odustane. Na sreću, to se nije desilo i pred novim generacijama već šest godina živi kapitalno istraživačko delo.

Dejan Mostarlić

„DA SE BOLjE RAZUMEMO: Stara Pazova bogatstvo različitosti“ sufinansiran je od strane Opštine Stara Pazova. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.