„ZNAMENITI JUNACI KUPINIKA“

Oživeli priču o Brankovićima

U jedinstvenom ambijentu srednjovekovne tvrđave Kupinik u Kupinovu, u subotu, 12. septembra, održan je program „Znameniti junaci Kupinika“, posvećen istaknutim ličnostima iz porodice Branković i njihovoj ulozi u političkoj, duhovnoj i kulturnoj istoriji srpskog naroda krajem 15. i početkom 16. veka.
Program je realizovan u okviru 8. festivala viteške kulture i tradicije „Dani zmajeva – Kupinik“, a predavanje je osmišljeno kao interaktivni razgovor sa publikom, čime je istorija Kupinika predstavljena ne samo kroz činjenice i datume, već pre svega kroz živote i sudbine ljudi koji su obeležili jedno od najznačajnijih razdoblja ovog srednjovekovnog utvrđenja.
Predavanju je prisustvovala i načelnica Opštinske uprave Opštine Pećinci Dragana Krstić, čime je pružena dodatna institucionalna podrška programima usmerenim na istraživanje, očuvanje i predstavljanje kulturno-istorijskog nasleđa pećinačke opštine.
Program je započeo razgovorom sa direktorom Kulturnog centra „Pećinci“ Slobodanom Stankovićem, koji je predstavio ideju i razvoj projekta „Znameniti junaci Kupinika“. Novi ciklus predstavlja nastavak višegodišnjeg rada na istraživanju i popularizaciji ličnosti povezanih sa Kupinikom, nakon dva ciklusa programa „Znamenite žene Kupinika“, realizovana 2024. i 2025. godine.
– Želimo da Kupinik ne bude samo mesto na koje dolazimo da bismo videli ostatke jedne tvrđave, već prostor u kojem se istorija istražuje, tumači i prenosi novim generacijama. Nakon dva ciklusa ‘Znamenitih žena Kupinika’, bilo je prirodno da priču nastavimo predstavljanjem muškaraca iz porodice Branković koji su obeležili istoriju ovog prostora. Posebno nam je važno da mladi prepoznaju Kupinik kao deo sopstvenog kulturnog identiteta i nasleđe za čije očuvanje i oni jednog dana treba da preuzmu odgovornost, istakao je Stanković.
O Stefanu Brankoviću govorila je prof. dr Snežana Božanić, predstavljajući njegov život u kontekstu dramatičnih političkih prilika 15. veka, njegov položaj u porodici Branković, kratkotrajnu vladavinu, progonstvo, kao i porodično i duhovno nasleđe koje je ostavio potomcima.
– Život Stefana Brankovića svedoči o jednom od najtežih perioda srpske srednjovekovne istorije, obeleženom velikim političkim lomovima i ličnim tragedijama. I pored gubitka vida, vlasti i domovine, njegova istorijska uloga nije okončana, jer se preko njegove porodice nastavlja dinastička linija Brankovića u Sremu. Upravo zato njegovu ličnost treba posmatrati i kao važnu sponu između srpske srednjovekovne državnosti i kasnije istorije Brankovića na ovim prostorima, poručila je Božanić.
Prof. dr Svetlana Tomin predstavila je životni put Đorđa Brankovića, koji je svetovnu ulogu srpskog despota zamenio monaškim životom kao Maksim, ukazujući na prožimanje političke, diplomatske, duhovne i kulturne uloge ove značajne ličnosti.
– Đorđe Branković, odnosno potonji Maksim, izuzetna je ličnost upravo zato što u njegovom životu prepoznajemo prelazak iz svetovne u duhovnu sferu, ali ne i odustajanje od odgovornosti prema svom narodu. Njegovim zamonašenjem nije prestalo njegovo delovanje, već je ono dobilo drugačiji oblik kroz crkvenu, diplomatsku i kulturnu misiju. Zbog toga se Đorđe i Maksim ne mogu razumeti kao dve odvojene ličnosti, već kao dva lica jednog složenog istorijskog puta, istakla je Tomin.
O Jovanu Brankoviću, poslednjem despotu iz muške loze Brankovića, govorio je arheolog Perica Odobašić, sa posebnim osvrtom na njegovu povezanost sa Kupinikom i na značaj arheoloških istraživanja za razumevanje života srednjovekovnog utvrđenja i njegovih stanovnika.
– Kupinik nam omogućava da istorijske izvore dopunimo materijalnim tragovima života ljudi koji su ovde boravili, a vreme Jovana Brankovića predstavlja jedno od najznačajnijih razdoblja za razumevanje ovog lokaliteta. Arheologija nam otkriva ono što pisani izvori često ne mogu – kako je prostor bio organizovan, kako se u njemu živelo i kakvu je funkciju utvrđenje imalo. Zato je važno da Kupinik istovremeno istražujemo, štitimo i približavamo javnosti, jer svako novo saznanje upotpunjuje priču o njegovom mestu u našoj istoriji, rekao je Odobašić.
Posetioci su tako imali priliku da sagledaju tri različite, ali međusobno povezane životne sudbine — Stefana, Đorđa i Jovana Brankovića — i vreme u kojem je, nakon pada srednjovekovne srpske države, Srem postao jedan od prostora na kojima su nastavljeni srpski politički, duhovni i kulturni život.
Posebnu vrednost programu dao je sam prostor njegovog održavanja. O Brankovićima se govorilo neposredno uz ostatke Kupinika, utvrđenja koje je u vreme srpskih despota imalo značajno mesto u političkom i društvenom životu Srema. Tako je publika istorijske ličnosti i događaje mogla neposredno da poveže sa lokalitetom koji i danas svedoči o tom periodu.
Projekat „Znameniti junaci Kupinika“ realizuje Kulturni centar „Pećinci“, pod pokroviteljstvom Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama i Opštine Pećinci, u saradnji sa Zavičajnim muzejom Ruma i Muzejom Srema iz Sremske Mitrovice.
Projekat predstavlja nastavak ciklusa „Znamenite žene Kupinika“, kroz koji su tokom 2024. i 2025. godine istraživane i predstavljane žene koje su ostavile značajan trag u istoriji ovog prostora, među kojima su Barbara Frankopan, Angelina Branković i Jelena Jakšić.
Cilj novog ciklusa je da se kroz saradnju sa istoričarima, arheolozima i drugim stručnjacima nastavi istraživanje i savremenoj publici približi bogato kulturno-istorijsko nasleđe Kupinika, ali i da se, posebno kod mladih, podstaknu interesovanje za lokalnu istoriju, kritičko promišljanje prošlosti i svest o značaju očuvanja kulturnog nasleđa.
Održavanjem programa upravo na srednjovekovnoj tvrđavi napravljena je neposredna veza između istorijskih ličnosti, mesta na kojem su ostavile svoj trag i savremene publike, sa namerom da Kupinik ne ostane samo arheološki lokalitet, već da sve više postaje prostor susreta, istraživanja, obrazovanja i živog sećanja na ljude i događaje koji su oblikovali istoriju Srema i Srbije.