SPOMEN GROBLJE U SREMSKOJ MITROVICI

Godišnjica stradanja Sremaca u racijama Viktora Tomića

U nedelju 6. septembra 2026. godine na starom pravoslavnom groblju i Memorijalnom kompleksu Spomen – groblje u Sremskoj Mitrovici obeležena je 84. godišnjica od masovnog stradanja stanovništva Srema u ustaškim racijama Viktora Tomića tokom 1942. godine. Tradicionalno, u kapeli Prepodobne mati Paraskeve Njegovo viskopreosveštenstvo Mitropolit sremski gospodin Vasilije sa mitrovačkim sveštenstvom i ostalim služitljima Srpske pravoslavne crkve služio je Svetu arhijerejsku liturgiju a potom i tradicionalni parastos nad humkama nekoliko hiljada nevinih stadalnika nasilno dovedenih iz svih krajeva Srema. Mitropolit Vasilije u svojoj besedi posle Svete liturgije podsetio je na mnogobrojna stradanja srpskog naroda, podsećajući na reči blaženopočivšeg patrijarha Germana da
„oprostiti moramo ali zaboraviti ne smemo”. Arhipastir sremski besedio je o smislu ali i teškoćama života na zemlji, ukazujući na značaj vere u vaskrsenje i drugi dolazak Gospoda Isusa Hrista.
Nakon odsluženog parastosa kada su humke stradalnika prelivene crvenim vinom, prisutnima – među kojima su bili zamenica gradonačelnika Sremske Mitrovice Danica Nedić, predsednik Skupštine grada Vladimir Sanader, pradstavnici vojske, boračkih i drugih udruženja, obratio se đakon dr Nikola Lukić, profesor na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu. Profesor Lukić govorio je o istorijskim aspektima stradanja srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj navodeći konkretne primere sistematskog zatiranja njihovog imena, vere, pisma, običaja i nacionalne kulture. Govoreći o teološkim pogledima na težinu žrtve stanovništva Srema on je naglasio da bi bilo poželjno da se pri pomenu Sirmijumskih mučenika njima pribroje i ljudi stradali na ovom mestu. Prisutnima se u ime Grada Sremske Mitrovice obratila Danica Nedić, zamenica gradonačelnika. Ona je naglasila da se sa posebnim pijetetom na ovom mestu svake godine odaje počast žrtvama.

– Ovde, na pravoslavnom groblju, dovođeni su ugledni građani, čestiti domaćini, radnici, intelektualci. Mučeni, zlostavljani od strane ustaške ruke, bacani u jame, živi i mrtvi, posipani krečom. Gledali su kako umiru u patnjama, polako i bespomoćno. Uživali su u tome. Harali su Sremom kao gladne zveri, ostavljajući pustoš za sobom. Smetale su i im ikone. Skrnavili su ih. Pucali su u dečije lutke, pustošili crkve, napadali i povređivali monahinje u sremskim manastirima. Ubijali su natenane živote a pokušavali su da ubiju i dostojanstvo Srba. Hteli su da ubiju sve što je srpsko. Prvo ono najvrednije – ljude a onda i kulturu, ćirilicu, veru i sve što je činilo identitet srpskog naroda. Izuzetno su teške i bolne slike ekshumacije iz 1945. godine kade isplakane oči i traže svoje najmilije. Teške su slike majke Perside Šumanović – majke hrabrost, simbola svih majki i svih roditelja kojima su deca oteta sa ognjišta, isčupana iz ruku, ali ne iz srca. Bogdan Bogdanović nam je ovaj spomen kompleks ostavio kao park koji će da slavi pobedu, pobedu života nad smrću. Na ovim hunkama stoji večna vatra. Okružuje nas priroda koja nas podseća na veličinu života ali i na život nevinostradalih. Naša je jedina dužnost da svake godine budemo ovde a 84 godine posle, sećanje moramo preneti i na nove generacije kojima ćemo kroz istorijske činjenice i težinu stradanja objasniti koja je veličina žrtve koju su naši preci podneli za naš mir i slobodu, rekla je između ostalog zamenica gradonačelnika Sremske Mitrovice.
Predstavnici lokalne samouprave, boračkih udruženja, Ministarstva odbrane i ostali tradicionalno su pored kamene ploče na spomen obeležju položili vence i cveće. U nastavku komemorativnog skupa priređen je prigodan kulturno – umetnički i duhovni program.
Dejan Mostarlić
Projekat „Kultura sećanja zalog za budućnost“ sufinansiran je od strane Gradske uprave za kulturu, sport i mlade Grada Sremska Mitrovica. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.