ZAVIČAJNA ARHEOLOŠKA ZBIRKA „GRADINA NA BOSUTU“

Predmeti stari više milenijuma konačno dostupni javnosti

Arheološka zbirka „Gradina na Bosutu“ dostupna javnosti

Šid svoju bogatu kulturnu ponudu u okviru kulturnog turizma proširuje Zavičajnom arheološkom zbirkom „Gradina na Bosutu“, koja je od 2014.godine sastavni deo Narodne biblioteke „Simeon Piščević“. Trebalo je da prođe decenija da predmeti stari više milenijuma pronađeni u okviru arheoloških iskopavanja 60-ih, 70-ih i 80-ih godina prošlog veka budu predstavljeni javnosti.
Ali da počnemo iz početka…
Gradina na Bosutu jedno je od najznačajnijih praistorijskih arheoloških lokaliteta u jugoistočnoj Evropi, koje je egzistiralo u kontinuitetu oko tri i po milenijuma, od Neolita do dolaska Rimljana u ove krajeve. Njen izuzetan značaj ogleda se u kompleksnoj stratigrafiji lokaliteta, izuzetno bogatom sloju starijeg gvozdenog doba i konfiguraciji terena, odnosno činjenici da Gradina predstavlja najmonumentalnije praistorijsko utvrđenje na tlu Vojvodine.
Lokalitet se nalazi na levoj obali Bosuta, u ataru sela Vašica. Gradina ima elipsoidni oblik, dimenzija oko 200 puta 40 metara. Sa severozapadne i zapadne strane lokalitet ograničava vodotok Struga. Sa južne strane se nalazi reka Bosut, a sa severne veštački formiran odbrambeni rov širine 35 metara.
Prvo naselje na Gradini činili su skromni ukopani objekti u vidu zemunica, dok su nadzemni objekti bili retki. U doba finalnog neolita formirali su ga nosioci grupe Sopot-Lenđel. Sličan obrazac je zadržan i tokom bronzanog doba. Do većeg stepena urbanizacije naselje dolazi tokom starijeg gvozdenog doba, gde je kulturni sloj debljine preko tri metra. U njemu su pronađeni poluukopani i nadzemni objekti. Najmlađe praistorijsko naselje pripada Keltima. Zahvatalo je celu površinu Gradine i predgrađe sa keramičkom radionicom i nekropolom. Uz odbrambeni rov i na samoj Gradini pronađeni su rimski nalazi između prvog i četvrtog veka. Slučajni nalazi iz vremena Seobe naroda govore o naseljavanju i u toku ranog srednjeg veka. Arheološka istraživanja odbrambenog rova otkrila su jednostavne objekte iz perioda 14. i 15. veka što se verovatno vezuje za Vašicu, koja je u izvorima prvi put zabeležena 1430. godine.

Kao arheološki lokalitet, Gradina je prvi put zvanično zabeležena 1859.godine i potom 1880. godine. Prva zaštitna istraživanja lokaliteta organizovao je Muzej Srema iz Sremske Mitrovice tokom 1964. i 1965.godine. U periodu od 1975. do 1988. godine vršena su sistematska istraživanja, a nosilac projekta bio je Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica, koji je tokom 2003.godine obavio zaštitna iskopavanja.
Neobrađena arheološka zbirka koja broji 5.418 predmeta nalazila se u vlasništvu Galerije slika „Sava Šumanović“, da bi odlukom Skupštine Opštine Šid 2014.godine prešla u ruke Narodne biblioteke „Simeon Piščević“.
– Novo doba donosi nam i nova razmišljanja u smislu proširivanja delatnosti, putem povezivanja sa drugim institucijama kulture u svojoj zajednici, ne bi li se time što više približili svojim korisnicima i njihovim svakodnevnim potrebama. Biblioteka u Šidu je otišla i korak dalje, jer je u svoje okrilje raširenih ruku prihvatila Zavičajnu arheološku zbirku „Gradina na Bosutu“, koja pripada muzejskoj delatnosti. Javne biblioteke i muzeji su u lokalnoj zajednici u središtu kulturnih aktivnosti i njihov spoj doprinosi pre svega kvalitetu usluga i navikavanju stanovništva od najranijeg uzrasta na njih, naglašava Slavica Varničić, direktorica Narodne biblioteke „Simeon Piščević“.
Njihovim spojem podržava se celoživotno učenje, razvoj kulture, čuva se kulturno nasleđe, uvećava se broj korisnika u vidu poseta, a spojem istih postoji mogućnost smanjenja troškova fukncionisanja.
– „Gradina na Bosutu“ pripojena je Narodnoj biblioteci „Simeon Piščević“ 2014. godine, iako nismo imali uslove za smeštaj građe i izložbeni prostor. Ideja je bila da se jednog dana izborimo za isti. Zbirka je brojala ukupno 5.418 predmeta, koji nisu bili razvrstani prema dobima niti obrađeni. Nekoliko godina kasnije pravimo dobar sporazum o saradnji sa Narodnim muzejom iz Beograda, tako što im ustupamo kompletnu zbirku na obradu, razvrstavanje i digitalizovanje. Veliku zahvalnost dugujemo višem kustosu Jovanu Mitroviću koji je u isto vreme pripremao doktorsku disertaciju na temu bronzanog doba Gradine na Bosutu, priseća se Varničić.

Deo arheološke zbirke

Zahvaljujući podršci Opštine Šid i Ministarstva kulture, urađena je projektno-tehnička dokumentacija za dogradnju Biblioteke, nabavljene su vitrine za prezentaciju predmeta, i konačno u okviru projekta „Gradovi u fokusu“ Opštini Šid dodeljena su sredstva za dogradnju Biblioteke čiji bi prostor bio namenjen za smeštaj i postavku arheoloških eksponata.
– Radovi su trajali od juna do novembra 2024.godine, da bi u godini jubileja, kada je Narodno biblioteka „Simeon Piščević“ obeležila 175 godina od prvog čitališta u Šidu, Arheološka zavičajna zbirka „Gradina na Bosutu“ svečano bila otvorena 12. novembra 2024.godine, ističe naša sagovornica.
Svečanom predstavljanju arheološke zbirke javnosti prisustvovala je i predsednica Pokrajinske vlade Maja Gojković.
– Realizacija ovakvih projekata je simbol posvećenosti kulturi, obrazovanju i istraživanju. Zahvaljujući ovom novom prostoru, arheološki nalazi sa Gradine na Bosutu predstavljeni su javnosti u svom punom sjaju i kapacitetu. Ovo je još jedan dokaz da se razvoj kulture u gradovima i mestima u našoj zemlji odvija uz veliku podršku svih nivoa vlasti. Decentralizacija kulturnog života jedna je od ključnih tačaka tog razvoja, na čijem sprovođenju sam insistirala kao ministar kulture, rekla je tom prilikom Gojkovićeva.
Ovakvi sadržaji privlače posetioce, što je snažan zamajac ne samo za kulturnu scenu lokalne zajednice, već i za njenu turističku ponudu. Šid je dobar primer kako prezentacija kulturnog nasleđa, u spoju sa programima iz savremenog stvaralaštva, daje jednu novu nijansu u životu svakog, pa i ovog mesta.
Biljana Vukadinović
Foto: Branislav Tucaković